Xalda hansı dəyişiklik narahat etməlidir
ABCDE qaydası, "çirkin ördək balası" əlaməti, 7 bəndlik yoxlama siyahısı və dermatoskopiyanın rolu.
MüəllifDr. Aygün MustafayevaEstetik dermatoloq, dermatoveneroloq və trixoloq
Xalların böyük əksəriyyəti xoşxassəlidir və ömür boyu problem yaratmır. Amma melanoma, yəni dərinin ən təhlükəli xərçəngi, ya yeni xal kimi, ya da köhnə xalın dəyişməsi ilə başlaya bilər. Erkən mərhələdə tutulanda müalicəsi xeyli asandır. Ona görə də xala baxmağı bilmək vacibdir.
ABCDE qaydası
- A, asimmetriya: xalın bir yarısı digərinə bənzəmir
- B, kənar: sərhədləri cırıq, dişli və ya bulanıqdır
- C, rəng: bir neçə çalar var, rəng qeyri-bərabər paylanıb
- D, diametr: 6 millimetrdən böyükdür
- E, dəyişiklik: ölçüsü, forması, rəngi və ya hissiyyatı dəyişir
Ən vacib hərf E-dir. Dəyişən xal həmişə diqqət tələb edir, hətta digər əlamətlər olmasa belə.
"Çirkin ördək balası" əlaməti
Bir insanın xalları adətən bir-birinə bənzəyir. Ölçüsü, rəngi və ya forması ilə digərlərindən seçilən xal, yəni "çirkin ördək balası", ayrıca qiymətləndirilməlidir.
7 bəndlik yoxlama siyahısı
Həkimlərin istifadə etdiyi bu siyahıda üç əsas əlamət (ölçünün, formanın və rəngin dəyişməsi) 2 bal, dörd əlavə əlamət (7 millimetrdən böyük diametr, iltihab, axıntı və ya qaysaq, hissiyyatın dəyişməsi) 1 bal verir. Ümumi bal 3 və ya daha çox olanda xal tez bir zamanda dermatoloqa göstərilməlidir. Bu siyahını ümumi təcrübədə yoxlayan tədqiqat onun şübhəli xalları ayırmağa kömək etdiyini göstərib. Bu sualları saytdakı testdə özünüz də cavablandıra bilərsiniz.
Dermatoskopiya nə verir
Dermatoskop xalın daxili quruluşunu göstərir. Sistematik araşdırmalar göstərir ki, təcrübəli həkimin əlində dermatoskopiya melanomanın aşkarlanmasında yalnız gözlə baxmaqdan daha dəqiqdir. Ona görə də şübhəli xala həmişə dermatoskopla baxıram, lazım olsa, onu izləməyə götürür və ya histoloji müayinə üçün götürülməsini təklif edirəm.
Elmi mənbələr
Yazıdakı məlumatlar aşağıdakı rəyli elmi məqalələrə, sistematik araşdırmalara və klinik tövsiyələrə əsaslanır.
- Abbasi, N. R., Shaw, H. M., Rigel, D. S., et al. (2004). Early diagnosis of cutaneous melanoma: revisiting the ABCD criteria. JAMA, 292(22), 2771-2776. [PMID: 15585738] | [DOI: 10.1001/jama.292.22.2771]
- Grob, J. J., & Bonerandi, J. J. (1998). The 'ugly duckling' sign: identification of the common characteristics of nevi in an individual as a basis for melanoma screening. Archives of Dermatology, 134(1), 103-104. [PMID: 9449921] | [DOI: 10.1001/archderm.134.1.103-a]
- Walter, F. M., Prevost, A. T., Vasconcelos, J., et al. (2013). Using the 7-point checklist as a diagnostic aid for pigmented skin lesions in general practice: a diagnostic validation study. British Journal of General Practice, 63(610), e345-e353. [PMID: 23643233] | [DOI: 10.3399/bjgp13X667213]
- Dinnes, J., Deeks, J. J., Chuchu, N., et al. (2018). Dermoscopy, with and without visual inspection, for diagnosing melanoma in adults. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2018(12), CD011902. [PMID: 30521682] | [DOI: 10.1002/14651858.CD011902.pub2]
