Dəriyə baxmağı öyrənin
Ayda bir dəfə özünüzü güzgüdə yoxlamaq, günəşdən düzgün qorunmaq və dəri baryerini qorumaq: dəri sağlamlığının əsası evdə qoyulur. Bu bələdçidə nəyə baxmalı, nəyi etməli və nə vaxt həkimə gəlməli olduğunuzu izah edirəm.
MüəllifDr. Aygün MustafayevaEstetik dermatoloq, dermatoveneroloq və trixoloq
Ayda bir dəfə özünümüayinə
Yaxşı işıqda, böyük güzgü və əl güzgüsü ilə bütün dərinizə, o cümlədən kürəyə, ayaqaltına və baş dərisinə baxın. Məqsəd yeni yaranan və dəyişən xalları tutmaqdır.
- ABCDE: asimmetriya, kənar, rəng, diametr, dəyişiklik
- Digərlərinə bənzəməyən xala xüsusi diqqət
- Narahat edən xalın şəklini çəkin, bir aydan sonra müqayisə edin
- Kürək kimi görünməyən yerlərə yaxınınız baxsın
Günəşdən ağıllı qorunma
Müntəzəm günəşdən qoruyucu istifadəsi klinik tədqiqatlarda həm dərinin qocalmasını, həm də melanoma riskini azaldıb. Ən yaxşı qoruyucu hər gün çəkdiyiniz qoruyucudur.
- SPF 30 və ya daha yüksək, geniş spektrli
- Çölə çıxmazdan əvvəl kifayət qədər miqdarda
- Açıq havada hər 2 saatdan bir və üzdükdən sonra yeniləyin
- Günortaya yaxın kölgə, şlyapa və günəş eynəyi
Dəri baryerini qoruyun
Quru və ekzemaya meyilli dəri üçün nəmləndirici dərmanın bir hissəsidir. Müntəzəm nəmləndirmə ekzemanın kəskinləşməsini azaldır və müalicəyə ehtiyacı azalda bilər.
- Duşdan sonra, dəri hələ bir az nəmkən nəmləndirici
- Qısa, isti yox, ilıq duş
- Sabun və aqressiv yuyucular yerinə yumşaq təmizləyici
- Sakit dövrdə də qulluğu dayandırmayın
Aktivləri tədricən əlavə edin
Retinol, turşular və hialuron turşusu faydalı ola bilər, amma hamısını bir anda başlamaq dərini qıcıqlandırır. Bir vasitə, aşağı konsentrasiya və səbr.
- Retinola həftədə 2-3 axşamla başlayın
- Retinol istifadə edirsinizsə, səhər SPF mütləqdir
- Hamiləlik dövründə və hamiləlik planlayanda retinoidləri həkimlə razılaşdırın
- Qızartı və soyulma güclənərsə, ara verin və məsləhətləşin
Uşaq dərisinə həssas yanaşma
Uşaqlarda mollyusk, ziyil və ekzema tez-tez görünür. Çox vaxt təhlükəli deyil, amma sıxmaq, qoparmaq və böyük kremlərini sürtmək vəziyyəti ağırlaşdırır.
- Səpgiləri sıxmayın və deşməyin
- Dırnaqları qısa saxlayın, qaşınmanı azaldın
- Şəxsi dəsmal və hamam əşyaları
- Körpədə sürətlə böyüyən törəməni gecikdirmədən göstərin
Yadda saxlamalı rəqəmlər
Bu rəqəmlər elmi mənbələrə və klinik tövsiyələrə əsaslanır. Onlar özünüzə baxmağı asanlaşdırır, amma həkim müayinəsini əvəz etmir.
- ayda bütün dərinin güzgü qarşısında yoxlanması
- 1 dəfə
- xalda baxılan beş əlamət
- ABCDE
- 7 bəndlik siyahıda həkimə tez müraciət həddi
- 3 bal
- gündəlik, geniş spektrli qoruyucu
- SPF 30+
Seçilən xal
Bir insanın xalları adətən bir-birinə bənzəyir. Ölçüsü, rəngi və ya forması ilə digərlərindən seçilən xal ayrıca diqqət tələb edir, hətta ABCDE əlamətləri olmasa belə.
Xalınızı 7 sualla yoxlayın
Bu yoxlama həkimlərin şübhəli xalı ayırd etmək üçün istifadə etdiyi çəkili 7 bəndlik siyahıya əsaslanır. Sizi narahat edən bir xalı düşünün və hər suala o xala baxaraq cavab verin.
Cavablar yalnız brauzerinizdə hesablanır. Heç bir məlumat göndərilmir və yadda saxlanmır.
Sual 1 / 7
Xəbərdarlıq əlaməti seçmədiniz
Cavablarınıza görə bu xalda 7 bəndlik siyahının əlamətləri yoxdur. Ayda bir dəfə dərinizi güzgü qarşısında yoxlamağa davam edin. Xal dəyişərsə və ya yeni xal yaranarsa, müayinəyə gəlin.
Xalı dermatoskopla yoxlatdırın
Bir əsas və ya bir-iki əlavə əlamət seçdiniz. Bu, xərçəng demək deyil, amma xala dermatoskopla baxmaq və dəyişikliyini izləmək məsləhətdir. Planlı qəbula yazılın və xalın şəklini indidən çəkin ki, sonra müqayisə edək.
Gecikdirmədən dermatoloqa müraciət edin
Balınız 3 və ya daha çoxdur. Britaniyanın klinik tövsiyələrində (NICE) bu hədd xalın tez bir zamanda dermatoloq tərəfindən yoxlanması üçün göstərişdir. Bu, diaqnoz deyil: belə xalların çoxu müayinədən sonra xoşxassəli çıxır, amma vaxt itirməmək vacibdir.
7 bəndlik siyahının şkalası
- 0 bal
- 1-2 bal
- 3 bal və daha çox
Bu yoxlama bir xal üçündür. Bədəninizdəki digər xallara bənzəməyən, "seçilən" xal da diqqət tələb edir. "Əmin deyiləm" cavabı ehtiyat üçün "bəli" kimi hesablanır.
Mənbə: Walter, F. M., Prevost, A. T., Vasconcelos, J., et al. (2013). Using the 7-point checklist as a diagnostic aid for pigmented skin lesions in general practice: a diagnostic validation study. British Journal of General Practice, 63(610), e345-e353. [PMID: 23643233] | [DOI: 10.3399/bjgp13X667213]
Test diaqnoz qoymur və həkim müayinəsini əvəz etmir. Xal sürətlə dəyişirsə, qanayırsa və ya yara əmələ gətirirsə, testin nəticəsindən asılı olmayaraq müayinəyə gəlin.
Özünümüayinə və həkim yoxlaması
Evdə müntəzəm baxış və lazım olanda dermatoskopiya bir-birini tamamlayır.
Evdə, ayda bir dəfə
- Yaxşı işıqlı otaqda böyük güzgü və əl güzgüsü hazırlayın
- Üz, boyun, qulaq arxası və baş dərisinə baxın
- Gövdəni, kürəyi, qolları, ovucları və dırnaqları yoxlayın
- Ayaqları, ayaqaltını və barmaq aralarını unutmayın
Qəbulda
- Dəyişən və ya seçilən xallara dermatoskopla baxırıq
- Risk amillərinizə görə yoxlama tezliyini təyin edirik
- İzləmə lazım olan xalların şəklini saxlayırıq
- Şübhəli törəmə götürülür və histoloji müayinəyə göndərilir
Elmi mənbələr
Yazıdakı məlumatlar aşağıdakı rəyli elmi məqalələrə, sistematik araşdırmalara və klinik tövsiyələrə əsaslanır.
- Abbasi, N. R., Shaw, H. M., Rigel, D. S., et al. (2004). Early diagnosis of cutaneous melanoma: revisiting the ABCD criteria. JAMA, 292(22), 2771-2776. [PMID: 15585738] | [DOI: 10.1001/jama.292.22.2771]
- Grob, J. J., & Bonerandi, J. J. (1998). The 'ugly duckling' sign: identification of the common characteristics of nevi in an individual as a basis for melanoma screening. Archives of Dermatology, 134(1), 103-104. [PMID: 9449921] | [DOI: 10.1001/archderm.134.1.103-a]
- Walter, F. M., Prevost, A. T., Vasconcelos, J., et al. (2013). Using the 7-point checklist as a diagnostic aid for pigmented skin lesions in general practice: a diagnostic validation study. British Journal of General Practice, 63(610), e345-e353. [PMID: 23643233] | [DOI: 10.3399/bjgp13X667213]
- Dinnes, J., Deeks, J. J., Chuchu, N., et al. (2018). Dermoscopy, with and without visual inspection, for diagnosing melanoma in adults. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2018(12), CD011902. [PMID: 30521682] | [DOI: 10.1002/14651858.CD011902.pub2]
- Green, A. C., Williams, G. M., Logan, V., & Strutton, G. M. (2011). Reduced melanoma after regular sunscreen use: randomized trial follow-up. Journal of Clinical Oncology, 29(3), 257-263. [PMID: 21135266] | [DOI: 10.1200/JCO.2010.28.7078]
- Hughes, M. C., Williams, G. M., Baker, P., & Green, A. C. (2013). Sunscreen and prevention of skin aging: a randomized trial. Annals of Internal Medicine, 158(11), 781-790. [PMID: 23732711] | [DOI: 10.7326/0003-4819-158-11-201306040-00002]
- Young, A. R., Claveau, J., & Rossi, A. B. (2017). Ultraviolet radiation and the skin: Photobiology and sunscreen photoprotection. Journal of the American Academy of Dermatology, 76(3S1), S100-S109. [PMID: 28038885] | [DOI: 10.1016/j.jaad.2016.09.038]
- van Zuuren, E. J., Fedorowicz, Z., Christensen, R., et al. (2017). Emollients and moisturisers for eczema. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2017(2), CD012119. [PMID: 28166390] | [DOI: 10.1002/14651858.CD012119.pub2]
- Kafi, R., Kwak, H. S., Schumacher, W. E., et al. (2007). Improvement of naturally aged skin with vitamin A (retinol). Archives of Dermatology, 143(5), 606-612. [PMID: 17515510] | [DOI: 10.1001/archderm.143.5.606]
- van der Wouden, J. C., van der Sande, R., Kruithof, E. J., et al. (2017). Interventions for cutaneous molluscum contagiosum. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2017(5), CD004767. [PMID: 28513067] | [DOI: 10.1002/14651858.CD004767.pub4]
