Kəmərləyici dəmrov: niyə ilk 72 saat həlledicidir
Herpes zoster haradan gəlir, necə başlayır, nə vaxt təcili müraciət lazımdır, səpgidən sonra ağrı və peyvənd haqqında.
MüəllifDr. Aygün MustafayevaEstetik dermatoloq, dermatoveneroloq və trixoloq
Şərhlərdə ən çox oxuduğum cümlələrdən biri budur: "Xəstəlik gecikdi, ağrısı aylarla getmədi." Kəmərləyici dəmrovda vaxt həqiqətən vacibdir. Ona görə də bu yazıda nəyə diqqət etməli, nə vaxt və niyə tələsməli olduğunuzu izah edirəm.
Bu xəstəlik haradan gəlir
Uşaqlıqda su çiçəyi keçirən insanın orqanizmində virus tam yox olmur, sinir düyünlərində sakit qalır. İllər sonra, xüsusən yaşla və ya immunitet zəiflədikdə, virus oyanır və sinir boyunca dəriyə çıxır. Risk 50 yaşdan sonra nəzərəçarpacaq dərəcədə artır.
Necə başlayır
- Bədənin yalnız bir tərəfində ağrı, yanma, göynəmə, bəzən səpgidən bir neçə gün əvvəl
- Sonra həmin nahiyədə zolaq şəklində qırmızı fon üzərində su ilə dolu qabarcıqlar
- Bəzən hərarət, baş ağrısı və halsızlıq
- Qabarcıqlar adətən 7-10 günə qaysaq bağlayır, tam sağalma bir neçə həftə çəkə bilər
Niyə ilk 72 saat
Beynəlxalq tövsiyələrə görə antiviral müalicəyə səpgi başlayandan sonrakı 72 saat ərzində başlamaq lazımdır: belə olanda səpgi daha tez sağalır, kəskin ağrı azalır. 72 saat keçibsə belə, yeni qabarcıqlar çıxmağa davam edirsə və ya göz zədələnibsə, müalicə yenə də lazım ola bilər. Yəni gecikmisinizsə, yenə gəlin.
Gözləmədən müraciət edin, əgər
- Səpgi alında, göz ətrafında və ya burun ucundadır: göz zədələnə bilər, göz həkiminin müayinəsi də lazımdır
- İmmunitetiniz zəifdir, kimyaterapiya və ya immuniteti zəiflədən dərman qəbul edirsiniz
- Səpgi bədənin bir neçə nahiyəsinə yayılıb
- Ağrı çox güclüdür və ya yüksək hərarət var
Yoluxucudurmu
Kəmərləyici dəmrovun özü yoluxmur, amma qabarcıqlardakı maye su çiçəyi keçirməmiş və peyvənd olunmamış insana su çiçəyi yoluxdura bilər. Qabarcıqlar qaysaq bağlayana qədər onları örtülü saxlayın, hamilələr, körpələr və immuniteti zəif insanlarla yaxın təmasdan çəkinin.
Səpgi keçdi, ağrı qaldı
Səpgi sağaldıqdan sonra ağrının üç aydan çox davam etməsi postherpetik nevralgiya adlanır. Bu, yaşlı pasiyentlərdə daha çox olur və həyat keyfiyyətini ciddi pozur. Bu ağrı "dözüləsi" deyil: onu azaldan xüsusi dərmanlar və yerli vasitələr var, müalicə fərdi seçilir.
Qayıda bilərmi və qarşısını almaq olarmı
Bəli, kəmərləyici dəmrov təkrarlana bilər: böyük bir müşahidədə xəstələrin təxminən 5 faizində bir neçə il ərzində yenidən yarandı. 50 yaşdan yuxarı insanlar üçün rekombinant peyvənd var. Böyük klinik tədqiqatlarda bu peyvənd 50 yaşdan yuxarı insanlarda xəstəlik riskini 97 faiz, 70 yaşdan yuxarılarda isə təxminən 90 faiz azaldıb. Peyvəndin sizə uyğun olub-olmadığını həkiminizlə müzakirə edin.
Elmi mənbələr
Yazıdakı məlumatlar aşağıdakı rəyli elmi məqalələrə, sistematik araşdırmalara və klinik tövsiyələrə əsaslanır.
- Cohen, J. I. (2013). Clinical practice: Herpes zoster. The New England Journal of Medicine, 369(3), 255-263. [PMID: 23863052] | [DOI: 10.1056/NEJMcp1302674]
- Dworkin, R. H., Johnson, R. W., Breuer, J., et al. (2007). Recommendations for the management of herpes zoster. Clinical Infectious Diseases, 44 Suppl 1, S1-S26. [PMID: 17143845] | [DOI: 10.1086/510206]
- Johnson, R. W., & Rice, A. S. (2014). Clinical practice. Postherpetic neuralgia. The New England Journal of Medicine, 371(16), 1526-1533. [PMID: 25317872] | [DOI: 10.1056/NEJMcp1403062]
- Yawn, B. P., Wollan, P. C., Kurland, M. J., et al. (2011). Herpes zoster recurrences more frequent than previously reported. Mayo Clinic Proceedings, 86(2), 88-93. [PMID: 21220354] | [DOI: 10.4065/mcp.2010.0618]
- Lal, H., Cunningham, A. L., Godeaux, O., et al. (2015). Efficacy of an adjuvanted herpes zoster subunit vaccine in older adults. The New England Journal of Medicine, 372(22), 2087-2096. [PMID: 25916341] | [DOI: 10.1056/NEJMoa1501184]
- Cunningham, A. L., Lal, H., Kovac, M., et al. (2016). Efficacy of the Herpes Zoster Subunit Vaccine in Adults 70 Years of Age or Older. The New England Journal of Medicine, 375(11), 1019-1032. [PMID: 27626517] | [DOI: 10.1056/NEJMoa1603800]
